Archival resources online szukajwarchiwach.pl

Księgi ziemskie lubelskie

Archiwum Państwowe w Lublinie
- brak danych - 1409-1810
Acta terrestria Lublinensia 1409 - 1810
- brak danych - tak
instytucje ochrony prawa i wymiaru sprawiedliwości - sądy, trybunały niemiecki
francuski
polski
łaciński
hebrajski
ruski
inwentarz książkowy Yes ZoSIA
indeks osobowy No - brak danych -
Początki działalności sądu ziemskiego lubelskiego sięgają drugiej połowy XIV w.
Był organem pierwszej instancji a jego jurysdykcji podlegały wszystkie sprawy szlachty osiadłej z dziedziny sądownictwa spornego, z wyłączeniem należących do grodu 4 artykułów starościńskich (podpalenie, napad na drodze publicznej, najście na dom, zgwałcenie). Ponadto do 1631 r. jako jedyny miał prawo przyjmowania do swoich akt wpisów związanych z nabywaniem lub zbywaniem dóbr ziemskich (tzw. prawo wieczności).
Obszarem działania sądu lubelskiego, funkcjonującego początkowo jako Iudicium generale terrae Lublinensis, była ziemia lubelska z powiatem urzędowskim włącznie. Ten sam skład sędziowski sprawował w określonych prawem terminach sądy w Lublinie dla powiatu lubelskiego, a tuż po nich dla powiatu urzędowskiego w Urzędowie. Najpóźniej w pierwszej połowie XVIII w. zaniechano sprawowania odrębnych sesji urzędowskich.
Skład sędziowski stanowili wybierani na sejmikach i zatwierdzani przez króla: sędzia (iudex terrestris), podsędek (subiudex terrestris) i pisarz ziemski (notarius terrestris). Konstytucje sejmowe szczegółowo regulowały zasady wyboru, zatwierdzania, składania przysięgi oraz trybu sprawowania funkcji. Obradom towarzyszyło zwykle kilku przedstawicieli szlachty w roli asesorów.
Sąd sprawował swe funkcje okresowo, na rokach ziemskich (termini terrestres). Przed ich rozpoczęciem odbywało się leżenie ksiąg (positio actorum), podczas którego pisarz i komornicy przyjmowali wpisy od stron. Terminy regulowane były zwyczajem oraz konstytucjami sejmowymi.
Językiem sądu była łacina.
W 1792 r. Sejm Wielki dokonał reformy sądownictwa szlacheckiego I instancji, wprowadzając na miejsce dotychczasowych sądów ziemskich i grodzkich sądy ziemiańskie. Zachowano uprawnienia obu sądów, wprowadzając jednocześnie zmiany w składzie sądu oraz trybie sprawowania funkcji – „sąd zawsze gotowy” (VL IX, s. 370-376).
Kolejną reformę przyniosła konstytucja grodzieńska z 23 XI 1793 r. przywracająca sądy ziemskie. Utrzymano jednak szeroką kolegialność sądu, zasady funkcjonowania i wprowadzony w sądach ziemiańskich urzędowy język polski (VL X, s. 286-294).
Po III rozbiorze władze austriackie zachowały przejściowo na terenie Galicji Zachodniej polskie sądownictwo ziemskie, do czasu ukonstytuowania się nowych sądów szlacheckich. W 1796 r. sąd ziemski przekształcono w C. K. Sąd Ziemski Lubelski (Cesareo Regium Iudicium Terrestre Lublinense), jednak dopiero wprowadzenie na terenie Księstwa Warszawskiego kodeksu Napoleona i nowej organizacji sądownictwa spowodowało ostateczną likwidację sądownictwa ziemskiego działającego w oparciu o przepisy dawnego prawa polskiego (14 VIII 1810 r.).
I. Akta sądu ziemskiego lubelskiego oraz będące ich kontynuacją, akta sądu ziemiańskiego i ziemskiego, działającego na mocy postanowień konstytucji grodzieńskiej:
1. Księgi sądowe spraw spornych (acta terminorum, acta iudiciorum, acta iuridica, protocollon decretorum, protocollon condemnationum) z lat 1409-1676, 1745-1752, 1778-1797, zawierające informacje dotyczące przebiegu procesów sądowych oraz postanowienia sądu (kontumacje, przysięgi, wyroki, kontrowersje, mocje, kondemnaty) - sygn. 1-77, 135-145, 177, 195-196, 212-213;
2. Rejestry sądowe z lat 1611-1730 (fragm.), 1778-1797, spisy spraw rozstrzyganych przez sąd – sygn. 78, 146-157, 178-182, 197-201, 214;
3. Pozwy z lat 1577-1657, 1749, 1786, 1791, 1796 – sygn. 79
4. Księgi zapisów wieczystych (perpetuitates, acta inscriptionum perpetuitatum, protocollon inscriptionum, libri ingrossationum) z lat 1409-1682, 1745-1752, 1778-1810, zawierające wpisy darowizn (donatio), działów majątkowych (diuisio), ugód (concordia, consensus), intromisji (intromissio), zrzeczeń (abrenuntiatio), cesji (cesio), posagów (reformatio), transakcji kupna-sprzedaży (venditio, resignatio) – sygn. 1-15, 80-90, 105-118, 158-161, 163, 183, 185, 203-204, 215-227, 255-256;
5. Księgi zobowiązań (obligationes, acta obligationum, obligatoria, protocollon debitorum, libri ingrossationum) z lat 1409-1682, 1782-1810 obejmujące zapisy skryptów dłużnych (debitum), skwitowań długów (quietatio), kontraktów dzierżawnych dóbr (arenda), zastawów nieruchomości w związku z zaciąganiem pożyczek (obligatio), plenipotencji (plenipotentia), dożywoci (advitalitas), umocnień umów prywatnych (roboratio) – sygn. 1-15, 91-118, 162-163, 184, 204, 215-227, 255-256;
6. Księgi relacji, prowadzone w systemie podwójnym (protokół i kopie) z lat 1778-1810, zawierające wpisy, które z prawnego punktu widzenia miały charakter dowodowy lub informacyjny: relacje woźnych o dokonanych czynnościach urzędowych, manifesty stron w sprawach spornych oraz oblaty aktów i dokumentów o różnorodnej tematyce i charakterze, stanowiące załączniki do prowadzonych spraw (spornych i niespornych) – sygn. 164-173, 186-189, 205-208, 228-234, 257;
7. Protokoły plenipotencji z lat 1792-1810 – sygn. 190, 209, 235-236;
8. Protokoły komplanacji z lat 1795-1810, zawierające ugody w sprawach majątkowych – sygn. 210, 237-238, 258;
9. Księgi zaświadczeń z lat 1800-1810, dotyczące obciążeń majątków ziemskich – sygn. 239-240;
10. Ekstrakty i kopie z XV-XIX – sygn. 119-125, 174-175, 191, 211;
11. Rejestry kancelaryjne (indeksy, sumariusze, widendarze) z lat 1599-1641, 1787-1810 – sygn. 78, 176, 192-194, 205, 241-254.
II. Akta sądów wiecowych (Acta colloquialia) z lat 1409-1571, wpisy o charakterze spornym i niespornym – sygn. 126-127;
III. Akta sądów sejmowych (Acta conventionalia) z lat 1554, 1566, 1569, wpisy o charakterze spornym i niespornym – sygn. 128-133;
IV. Akta nowego sądu (Acta Novi Iudici) z 1563 r. – sygn. 134
Ponadto w księgach znajdują się również wpisy sądu kasztelana i wojewody lubelskiego w Wąwolnicy, sądów w obecności króla, sądów sejmikowych (conventio particularis, conventio generalis) z XV-XVI w., Trybunału Koronnego z XVI-XVII w. oraz przypadkowe fragmenty stanowiące części innych zespołów ksiąg ziemskich i grodzkich (drohickie, chełmskie, krasnostawskie, urzędowskie).
nr mikrofilmu 115317-115487; 9 ksiąg ziemskich lubelskich z lat 1416-1615 znajduje się w Narodowym Archiwum Historycznym Białorusi w Mińsku, fond 1759, sygn. 1a; fond 1768, sygn. 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 11.
No. Name Units Dates Number of scans
Units without series 0 0
1 KSIĘGI SĄDU ZIEMSKIEGO LUBELSKIEGO 0 0
1.1 Ksiegi sądowe [sporne] 0 0
1.1.1 Ksiegi terminów sądowych i zobowiązań 15 1409-1593 6303
1.1.2 Ksiegi sądowe [kontumacje, przysięgi, wyroki, kontrowersje mocje] 62 1480-1676 48124
1.1.3 Rejestry sądowe 1 1599-1730 0
1.1.4 Pozwy 1 1577-1796 0
1.2 Ksiegi zapisów [niesporne] 0 0
1.2.1 Ksiegi zapisów wieczystych 11 1538-1600 7303
1.2.2 Księgi zobowiązań 14 1538-1651 10945
1.2.3 Ksiegi zapisów wieczystych i zobowiązań 8 1600-1682 5309
1.2.4 Fragmenty indukt 1 1555-1610 184
1.2.5 Fragmenty brudnopisów 5 1572-1651 440
1.2.6 Ekstrakty 4 1421-1682 0
1.2.7 Kopie 3 1551-1651 0
1.2.8 Rejestry kancelaryjne 0 0
1.3 Ksiegi sądów wiecowych 2 1566-1571 1266
1.4 Ksiegi sądów sejmowych 6 1554-1584 2898
1.5 Ksiega nowego sądu 1 1563-1563 737
2 KSIĘGI SĄDU ZIEMSKIEGO WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO 0 0
2.1 Ksiegi sądu ziemskiego 0 0
2.1.1 Protokoły dekretów 9 1745-1794 2244
2.1.2 Protokoły kondemnat 2 1778-1792 536
2.1.3 Rejestry sądowe 12 1778-1794 1917
2.1.4 Merita i odpowiedzi 0 0
2.1.5 Pozwy 0 0
2.2 Księgi kancelarii ziemskiej 0 0
2.2.1 Protokoły zapisów 5 1745-1794 540
2.2.2 Protokół długów 2 1782-1796 54
2.2.3 Protokół stemplowy 2 1787-1796 0
2.2.4 Protokoły relacji 5 1778-1795 2940
2.2.5 Kopie do serii relacji 9 1779-1796 6505
2.2.6 Ekstrakty 1 1721-1795 0
2.2.7 Kopie różne 2 1701-1798 0
2.2.8 Rejestry kancelaryjne 4 1787-1796 545
3 KSIĘGI SĄDU ZIEMIAŃSKIEGO LUBELSKIEGO 0 0
3.1 Księgi sądu ziemiańskiego 0 0
3.1.1 Protokoły sądowe 1 1792-1792 218
3.1.2 Rejestry sądowe 5 1792-1792 196
3.2 Księgi kancelarii ziemiańskiej 0 0
3.2.1 Protokoły zapisów 0 0
3.2.2 Protokół długów 0 0
3.2.3 Protokół stemplowy 0 0
3.2.4 Protokoły relacji 0 0
3.2.5 Kopie do serii relacji 0 0
3.2.6 Protokół plenipotencji 1 1791-1796 331
3.2.7 Ekstrakty 0 0
3.2.8 Kopie różne 0 0
3.2.9 Rejestry kancelaryjne 0 0
4 KSIĘGI SĄDU ZIEMSKIEGO, POWOŁANEGO NA PODSTAWIE KONSTYTUCJI SEJMU GRODZIEŃSKIEGO 0 0
4.1 Księgi sądu ziemskiego 0 0
4.1.1 Protokół dekretów 1 1795-1796 146
4.1.2 Sentencjonarz 1 1796-1796 89
4.1.3 Rejestry sądowe 5 1795-1797 445
4.1.4 Merita i odpowiedzi, stany sprawy 1 1781-1796 0
4.1.5 Pozwy 0 0
4.2 Księgi kancelarii ziemskiej 0 0
4.2.1 Protokół zapisów 1 1793-1796 0
4.2.2 Protokół długów 0 0
4.2.3 Protokoły stemplowe 1 1792-1796 244
4.2.4 Protokoły relacji 3 1793-1796 2386
4.2.5 Kopie do serii relacji 1 1794-1794 0
4.2.6 Protokół plenipotencji 1 1796-1802 430
4.2.7 Protokół komplanacji 1 1795-1802 283
4.2.8 Ekstrakty 1 1796-1809 0
4.2.9 Kopie różne 0 0
4.2.10 Rejestry kancelaryjne 0 0
5 KSIĘGI CESARSKO - KRÓLEWSKIEGO SĄDU ZIEMSKIEGO LUBELSKIEGO I KANCELARII ZIEMSKIEJ LUBELSKIEJ 0 0
5.1 Księgi sądu ziemskiego 0 0
5.1.1 Protokół dekretów 1 1796-1797 237
5.1.2 Sentencjonarze 1 1796-1797 83
5.1.3 Rejestry sądowe 1 1796-1797 302
5.1.4 Merita i odpowiedzi 0 0
5.2 Księgi kancelarii ziemskiej 0 0
5.2.1 Księgi ingrosacji 10 1796-1809 4643
5.2.2 Protokoły stemplowe 3 1796-1808 836
5.2.3 Księgi relacji 7 1796-1809 6170
5.2.4 Księgi plenipotencji 2 1802-1810 275
5.2.5 Księgi komplanacji 2 1802-1809 391
5.2.6 Księgi zaświadczeń 2 1800-1810 510
5.2.7 Ekstrakty 0 0
5.2.8 Kopie różne 0 0
5.2.9 Pomoce kancelaryjne 14 1795-1810 2433
6 KSIĘGI KANCELARII ZIEMSKIEJ LUBELSKIEJ JKM KSIĘSTWA WARSZAWSKIEGO 0 0
6.1 Księgi zapisowe 2 1810-1810 146
6.2 Księga relacji 1 1810-1810 131
6.3 Księga plenipotencji 0 0
6.4 Księga komplanacji 1 1810-1810 0
6.5 Księga zaświadczeń 0 0
6.6 Pomoce kancelaryjne 0 0

Amount of archival material

258

258

0

26.07

26.07

0.00

Amount of non-archival material

0

0.00

- brak danych -