Archival resources online szukajwarchiwach.pl

Archiwum Państwowe w Opolu

Archiwum Państwowe w Opolu
Previous archive Next archive
8552.77 11226.6
2708.0 24
6699 19415

Dyrektor
Zastępca Dyrektora
Oddział Gromadzenia i Opracowania
Oddział Informacji i Udostępniania
Odział Nadzoru Archiwalnego
Oddział Informatyzacji i Zabezpieczenia Zasobu
Dział Finansowo-Księgowy
Dział Administracyjno-Gospodarczy

Losy opolskiego archiwum w jego najwcześniejszym okresie nie zostały jak dotąd dokładnie poznane. Możemy się domyślać, że istniała w średniowieczu w opolskim ratuszu składnica akt, która przechowywała dokumenty zawierające ważne dla miasta prawa i przywileje oraz dokumentację powstałą w wyniku działalności magistratu. Istotnym momentem dla dziejów tego archiwum był rok 1680, kiedy to w mieście wybuchła epidemia dżumy. Wedle znanych przekazów, część akt podczas zarazy wywieziono do klasztoru norbertanek w pobliskich Czarnowąsach. Pozostała część zgromadzona w sklepionym pomieszczeniu (tzw. sklepie) ratusza uległa zakażeniu bakteriami choroby. W związku z tym pomieszczenie owo pozostało zamknięte przez najbliższe kilkadziesiąt lat. Pod koniec XVIII stulecia otworzył je dr Johann Karl Stock – opolski lekarz powiatowy i dziejopisarz. Niestety, zmarł on w 1812 roku nie pozostawiając żadnego dokładnego opisu akt z owego pomieszczenia. Zarażoną komorę ponownie zamknięto wraz z jej zawartością i otwarto dopiero w 1818 roku. Po tak długim upływie czasu, akta uległy zmurszeniu, w związku z czym złożono je do dwóch skrzyń i spalono. Wiemy, że w XVIII wieku oprócz tej „zarażonej komory” istniało w ratuszu archiwum, w którym gromadzono prawdopodobnie akta niepotrzebne w bieżącym urzędowaniu magistratu. Losy tego archiwum splotły się w pewnym momencie z losami archiwum ziemskiego księstwa opolsko – raciborskiego (Landes-Archiv). W 1738 roku przywieziono z Koźla do Opola skrzynie z dokumentami i przywilejami, które stany księstwa gromadziły od czasu śmierci Jana Dobrego w 1532 roku. Powołano wówczas zespół czterech deputowanych, którzy zostali zobligowani do sporządzenia spisu wszystkich dokumentów i przedłożenia go na landtagu. Nie wiadomo czy prace te zostały wykonane. Skrzynie z aktami natomiast zapieczętowano na nowo i złożono w opolskim ratuszu razem z archiwaliami miejskimi. W 1739 roku w Opolu wybuchł potężny pożar, który strawił ratusz razem z pomieszczeniem archiwalnym. Straty w dokumentacji były ogromne, dlatego też stany śląskie natychmiast przystąpiły do rekonstrukcji swego archiwum poprzez zbieranie odpisów przywilejów z kancelarii czeskiej. Starosta krajowy hrabia von Henckel, zebrał wszystkie akta i uchwały landtagu w postaci tzw. Corpus Statutuum, umieścił je w skrzyniach i na powrót wywiózł do Koźla. Po pewnym czasie akta te zostały przewiezione do Wrocławia do urzędu kamery wojenno-dominialnej.
W 1746 roku ukazało się zarządzenie królewskie w sprawie organizacji registratury w miastach. 20 punkt tej instrukcji mówił, że „wszystkie oryginalne dokumenty i przywileje miejskie etc. powinny być przechowywane w zabezpieczonej szafie, do których powinien być prowadzony specjalny rejestr”. Kontrole przeprowadzane w II połowie XVIII wieku, nie wykazywały żadnych poważnych uchybień w prowadzeniu kancelarii w opolskim ratuszu, nie wspominały jednakże ani słowem o tutejszym archiwum. O jego istnieniu świadczą jedynie wzmianki osiemnastowiecznych historyków (Böhme i Zimmermann). Rok 1821 przyniósł utworzenie we Wrocławiu Archiwum Prowincji Śląskiej, które miało gromadzić dokumenty i akta po skasowanych klasztorach. W związku z tym, w 1825 roku przybył do Opola znany wrocławski archiwista Gustaw Adolf Stenzel i dokonał spisu opolskich archiwaliów. Trudno jest ustalić, czy w II połowie XIX wieku istniało odrębne stanowisko archiwisty, który czuwałby nad dokumentacją. Dopiero w latach dwudziestych XX stulecia wyłoniła się postać miejskiego archiwisty (Stadtarchivar) w osobie Alfreda Steinerta. Historyk ten odcisnął bardzo mocno swoje piętno na losach opolskiego archiwum w okresie międzywojennym. Pomieszczenie, w którym przechowywano akta od 1924 roku, stanowiła średniowieczna kolebkowo sklepiona izba na parterze wieży ratuszowej. Część dokumentacji z okresu sprzed I wojny światowej i z czasów samej wojny znajdowała się na regałach w innym pomieszczeniu. W 1934 roku w obliczu remontu wieży ratuszowej, cały zasób archiwum został przeniesiony do muzeum. Krótko po tym nastąpiła katastrofa budowlana, w czasie której runęła wieża ratusza. Tym razem akta wyszły z niej bez żadnego uszczerbku. Wieżę odbudowano w 1936 roku, natomiast archiwalia powróciły do ratusza dopiero w listopadzie 1938 roku. W północno-zachodnim skrzydle na parterze urządzono specjalne pomieszczenie dla archiwum. Opolskie archiwum miejskie podlegało archiwum państwowemu we Wrocławiu (Staatsarchiv Breslau), a od1941 roku w wyniku zmian administracyjnych na Śląsku, przeszło pod zwierzchnictwo nowopowstałego Archiwum Państwowego w Katowicach (Staatsarchiv Kattowitz). W 1934 roku historyczny zasób archiwum przedstawiał się następująco: 35 dokumentów pergaminowych, 94 dokumenty papierowe z lat 1421 - 1908, 236 tomów foliałów z lat 1523 – 1850 (głównie miejskie księgi rachunkowe) oraz 553 jednostki aktowe z lat 1605 – 1913. Archiwum miejskie w Opolu sprawowało także nadzór nad innymi archiwaliami historycznymi przechowywanymi w różnych instytucjach na terenie miasta. Od połowy 1942 roku archiwalia katowickiego archiwum podlegały stopniowej ewakuacji do zachodniej części Górnego Śląska oraz w głąb Niemiec. Istnieją domysły, że na przełomie 1944 i 1945 roku zasób opolskiego archiwum miejskiego zamierzano wywieźć do zamku na północy powiatu, jednakże prowadzona w tej sprawie korespondencja nie zachowała się. Ostatecznie więc, w momencie przejęcia władzy przez polską administrację, opolskie archiwalia spoczywały w ratuszu, gdzie pieczę nad nimi roztoczyły władze miejskie.
W lutym 1948 r. podjęto decyzję o organizacji Archiwum Miejskiego w Opolu. Podlegało ono Wydziałowi Ogólnemu Zarządu Miejskiego. Na stanowisko kierownika Archiwum Miejskiego w Opolu wyznaczono Szymona Koszyka. Zasób Archiwum Miejskiego systematycznie się powiększał, dzięki poszukiwaniom prowadzonym na terenie Opola i powiatu opolskiego. Na podstawie rozporządzenia Ministra Oświaty z 1 czerwca 1950 r. zorganizowano w Opolu powiatowy oddział Archiwum Państwowego w Katowicach. Zasób ówczesnego archiwum opolskiego stanowiło 27 zespołów akt, 71 dokumentów pergaminowych i 198 papierowych oraz 236 ksiąg miejskich. Uporządkowanych i zinwentaryzowanych akt niemieckich było w sumie 38 mb. W 1951 r. odpowiedzialność za Powiatowe Archiwum Państwowe w Opolu przejął Oswald Popiołek. Rozpoczęto starania o utworzenie oddziałów powiatowych w Raciborzu i Niemodlinie. Archiwum w Niemodlinie nie zostało de facto nigdy zorganizowane, a decyzją Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych 28 lipca 1952 r. zostało zlikwidowane. Oddział powiatowy w Brzegu podlegał Wojewódzkiemu Archiwum Państwowemu we Wrocławiu. Powiatowe Archiwum Państwowe w Opolu przekształcono w Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Opolu 1 kwietnia 1953 r., mocą zarządzenia nr 9 Rady Ministrów z dnia 2 lutego 1953 r. W tym samym roku zmieniono podległość PAP w Brzegu, podporządkowując go placówce opolskiej. Rok później sieć archiwów powiatowych poszerzono o nowe oddziały w Kluczborku i Nysie. Taka struktura funkcjonowała przez następne lata. Archiwum Powiatowe przejęło po Archiwum Miejskim akta i dokumenty cechowe oraz akta miasta Opola. Większość spuścizny dziejowej z lat przed II wojną światową nadal znajdowało się poza Opolem, w archiwach Wrocławia i Katowic oraz wielu urzędach i instytucjach rozsianych po całej Opolszczyźnie. Nie wszystkie materiały udało się zabezpieczyć. Przechowywane na strychach, w piwnicach, zaniedbane i nierzadko zniszczone akta starano się jak najszybciej – mimo trudności lokalowych – zgromadzić w archiwum w Opolu. Jednocześnie zaczęto także gromadzić materiały wytworzone przez powojenną administrację państwową i samorządową: starostwa i wydziały powiatowe oraz rady narodowe, zarządy miejskie i gminne. Niemniej liczną grupę stanowiły wówczas akta zakładów przemysłowych, organizacji społecznych i zawodowych. Po wejściu w życie reformy administracyjnej z 1975 r., w 1976 r. zostało zlikwidowane Archiwum w Kluczborku , a placówka raciborska przeszła pod właściwość terytorialną archiwum państwowego w Katowicach. Od tego momentu sieć archiwalną tworzyły Wojewódzkie Archiwa Państwowe oraz ich Oddziały Terenowe. Od 1980 r. archiwa w Brzegu i Nysie funckjonowały pod nazwą: Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Opolu Oddział w Brzegu / Nysie. Oba oddziały zlikwidowano w 1998 r., scalając przechowywane w nich dotychczas materiały z zasobem w Opolu. W latach 90-tych przeprowadzono generalny remont głównego budynku archiwum, przy ul. Zamkowej 2 oraz zbudowano - na podbudowie dawnej remizy strażackiej - nowy obiekt magazynowy razem z drugą pracownią naukową w dzielnicy Groszowice. Dzięki znacznemu powiększeniu powierzchni magazynowej oraz intensyfikacji prac nadzoru, przejęto znaczne ilości materiałów archiwalnych, pozostających dotychczas na przedpolu archiwalnym. Poza Rejencją Opolską, znaczącą grupą przyjętych akt były wytworzone do 1945 r. przez sądy pierwszej instancji (Amtsgericht) przechowywane wcześniej w sądach rejonowych (108000 j.inw.). Jednym z bardziej spektakularnych przyjęć było przekazanie przez Barbarę Piasecką-Johnson w 2003 r. tzw. Księgi praw miejskich Głubczyc. Niestety zanotowano w tym czasie także straty w wyniku powodzi, która nawiedziła kraj w 1997 r. W wyniku zalania części materiałów przechowywanych w oddziale nyskim oraz - szczególnie - w sądzie rejonowym w Koźlu, konieczne były wieloletnie prace konserwatorskie.


List of archive's collections

Liczba zespołów na stronie:
Number Name Dates Number of scans
45/1173/0 Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Kalinowie 1954-1959 0
45/1174/0 Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Krośnicy 1954-1959 0
45/1175/0 vacat-Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Ligocie Dolnej-włączony do zespołu nr 1178-Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Szymiszowie 0
45/1176/0 vacat-Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Rożniątowie-włączony do zespołu nr 1178-Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Szymiszowie 0
45/1177/0 Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Sieroniowicach 1954-1959 0
45/1178/0 Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Szymiszowie 1954-1961 0
45/1179/0 Gminna Rada Narodowa w Krapkowicach 1973-1975 0
45/1180/0 Biuro Projektowo - Badawcze Budownictwa Ogólnego "Miastoprojekt" w Opolu 1965-1991 0
45/1181/0 Akta gminy w Gogolinie [1839] 1902-1945 [1948] 0
45/1182/0 Akta gminy w Kolonowskiem 1882-1944 0
45/1183/0 vacat- Akta Gmin Wiejskich Rejencji Opolskiej - zbiór szczątków zespołów 0
45/1183/1 vacat- Akta gminy Blachownia Śląska- włączono do zespołu nr 586 Zakłady Chemiczne "Blachownia" w Blachowni Śląskiej [O/S Hydrierwerke AG Blechhammer] 0
45/1183/2 vacat- Akta gminy Gosławice- włączono do zespołu nr 60 Sąd Obwodowy w Opolu [Amtsgericht Oppeln] 0
45/1183/3 vacat- Akta gminy Górki- włączono do zespołu nr 60 Sąd Obwodowy w Opolu [Amtsgericht Oppeln] 0
45/1183/4 vacat- Akta gminy Grudzice- włączono do zespołu nr 3469 Akta gminy Grudzice [Gemeinde Gruden] 0
1 ... 97 98 99 100 101 ... 268 269