Archival resources online szukajwarchiwach.pl

Sąd Nadworny Księstwa Szczecińskiego w Stargardzie Szczecińskim

Archiwum Państwowe w Szczecinie
- brak danych - 1494-1738
Stargarder Hofgericht 1494 - 1738
- brak danych - tak
instytucje ochrony prawa i wymiaru sprawiedliwości - sądy, trybunały niemiecki
inwentarz książkowy Yes Inwentarz poniemiecki (4 tomy)
W 1494 r. książę Bogusław X utworzył Sąd Nadworny jako najwyższą instancję w sprawach cywilnych i karnych dla całego księstwa pomorskiego. Od 1560 r. wspomniany sąd prowadził sprawy tylko na terenie księstwa szczecińskiego. Jego organizację ostatecznie unormowała ordynacja sądowa z 1569 r. Początkowo Sąd Nadworny działał połączony z kancelarią książęcą. W imieniu władcy kie-rował nim kanclerz. W 1575 r. nastąpiło oddzielenie Sądu Nadwornego i jego archiwum od kancelarii książęcej. Odtąd instytucją kierował przewodniczący (zarządca), a w kolegium sędziowskim zasiadali radcy dworscy, którzy mieli obowiązek uczestniczyć w rokach sądowych. Ordynacja z 1569 r. wyznaczała trzech stałych radców dworu - sędziów. Ponadto w sądzie zatrudnieni byli: protonotariusz, sekretarz, pisarze sądowi, kopiści, woźny i posłańcy.
Do kompetencji Sądu Nadwornego, jako pierwszej instancji, należały sprawy: cywilne i karne głównie szlachty zamkowej (Schlossgessesen), miast (jako korporacji), a także sprawy lenne całej szlachty. W drugiej instancji przyjmował on odwołania od sądów wójtowskich, miejskich, domenalnych i patrymonialnych. W 1569 r. wspomniane apelacje ograniczono przez wyznaczenie summa appellabilis na 20 guldenów. Od wyroków Sądu Nadwornego stronom przysługiwało prawo apelacji do Sądu Kameralnego Rzeszy, choć zostało ono ograniczone przez privilegium de non appellando ultra certam summam: w 1544 r. do sumy 300 guldenów, a w 1606 r. do 500 guldenów.
W wyniku podziału Pomorza w 1653 r. elektor brandenburski przeniósł Sąd Nadworny do Kołobrzegu, skąd w 1669 r. trafił do Stargardu, aby w 1739 r. powrócić do Szczecina. W 1683 r. otrzymał on nową ordynację. W tym też okresie zaczął tracić część swoich kompetencji, zwłaszcza status najwyższej instancji na rzecz Rejencji Pomorskiej, do której w 1747 r. został ostatecznie włączony.
Archiwum sądu wraz z przemieszczaniem się urzędu było wielokrotnie przenoszone. Ostatecznie tuż przed likwidacją instytucji akta zostały przewiezione do Szczecina, gdzie od 1747 r. były przechowywane w archiwum Rejencji Pomorskiej (do 1808), a następnie Wyższego Sądu Krajowego w Szczecinie. W 1846 r. część akt procesowych sądu została przejęta przez Archiwum Prowincjonalne. Kolejne dopływy archiwaliów po Sądzie Nadwornym nastąpiły w latach siedemdziesiątych XIX w. Część pozyskanych wówczas akt nabyto od Pomorskiego Towarzystwa Historyczno–Archeologicznego, berlińskiego antykwariusza oraz ze zbioru Juliusza von Bohlena. Ostatecznie przed II wojną światową archiwum szczecińskie zgromadziło 9094 j.a. W 1943 r. akta sądu nadwornego ewakuowano do Tychowa, skąd powróciły w drugiej połowie lat czterdziestych XX w. do archiwum w Szczecinie.
Procesy, uporządkowane alfabetycznie według powodów. Przeważają spory cywilne o własność i przywileje (bartnicze, cechowe, gospodarcze i handlowe, łowieckie, sądowe, wypasu, wyrębu lasu itd.), regulacje granic, zastawy, poręczenia, długi, prawa i podziały spadkowe, posagi, dożywocia, wdowieństwa itd. Ponadto zachowały się procesy dotyczące zakłócenia porządku publicznego, krymi-nalne, w tym napady, kradzieże, rozboje, tumulty, gwałty, zabójstwa i czary; a także w sprawach kościelnych (dziesięciny, prawo patronatu, budowę kościołów), lennych, poddaństwa, ludność kaszubska, regaliów oraz obyczajowych o zdradę małżeńską, przyrzeczenia małżeństwa czy rozwody.
Procesy w kolejności alfabetycznej według powodów:
A, 65 j.a.
B, 1660 j.a.
C i K, 901 j.a.
D, 303 j.a.
E, 123 j.a.
F i V, 508 j.a.
G, 348 j.a.
H, 242 j.a.
J, 7 j.a.
L, 187 j.a.
M, 851 j.a.
N, 107 j.a.
O, 309 j.a.
P, 686 j.a.
R, 168 j.a.
S, 593 j.a.
T, 251j.a.
U, 52 j.a.
V, 66 j.a.
W, 1272 j.a.
Z, 200 j.a.
- brak danych -

Amount of archival material

8899

8899

0

124.40

124.40

0.00

Amount of non-archival material

0

0.00

- brak danych -