Archival resources online szukajwarchiwach.pl

Archiwum Państwowe w Zielonej Górze

Archiwum Państwowe w Zielonej Górze
Previous archive Next archive
6418.93 11530.0
1224.84 24
6497 1437

Dyrektor, Oddział I (symbol O1) – Kształtowania Narastającego Zasobu Archiwalnego, Oddział II (symbol O2) – Przechowywania i Zabezpieczania Zasobu Archiwalnego (w skład którego wchodzi: sekcja magazynów, sekcja konserwacji i profilaktyki, sekcja digitalizacji i reprografii), Oddział III (symbol O3) – Opracowania Zasobu Archiwalnego (w skład którego wchodzi: sekcja opracowania akt powstałych do 1945 r., sekcja opracowania akt powstałych po 1945 r.), Oddział IV (symbol O4) – Ewidencji, Informacji, Udostępniania i Popularyzacji (w skład którego wchodzi: sekcja ewidencji i informacji, sekcja udostępniania z biblioteką, sekcja popularyzacji, prac naukowych i edukacji), Dział Finansowo-Księgowy (symbol DFK), Dział Administracyjny i Kadr (symbol DAK).


Archiwum Państwowe w Zielonej Górze powstało stosunkowo późno, bo dopiero w 1953 r. Do tego czasu, to jest w latach 1945-1953, obszary Ziemi Lubuskiej obsługiwały Wojewódzkie Archiwa Państwowe w Poznaniu i we Wrocławiu.

Pierwszym archiwum państwowym na naszym obszarze był oddział poznańskiego archiwum w Gorzowie Wielkopolskim. Rozpoczął on działalność 1 sierpnia 1950 r. Obejmował swoim zasięgiem terytorialnym ówczesne województwo zielonogórskie. Dekretem o archiwach państwowych z dnia 29 marca 1951 r. przekształcono go w Powiatowe Archiwum Państwowe w Gorzowie Wielkopolskim. W celu lepszego opanowania terenu rozważano możliwość zorganizowania drugiego archiwum na południu województwa zielonogórskiego. Po licznych staraniach i konsultacjach udało się zorganizować pomieszczenia na Powiatowe Archiwum Państwowe w Szprotawie w ratuszu miejskim, które rozpoczęło swoją działalność 21 sierpnia 1952 r.

Jednocześnie przez cały okres starano się o utworzenie Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Zielonej Górze. Na początku 1953 r. możliwości takie wyłoniły się w Kożuchowie, ale okazało się, że gmach ten jest własnością innej instytucji. Wtedy rozpoczęto starania o utworzenie archiwum w Sulechowie, które zakończyły się sukcesem.

Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Zielonej Górze powołał Prezes Rady Ministrów zarządzeniem nr 9 z 13 lutego 1953 r. Działalność swoją rozpoczęło ono faktycznie 5 września 1953 r. Siedziba archiwum mieściła się w Sulechowie w budynku przy ul. Dworcowej 21.

Zadania nowo powołanego archiwum określił statut tymczasowy z dnia 15 września 1953 r. Do podstawowych zadań WAP w Zielonej Górze wynikających ze statutu należało gromadzenie, zabezpieczanie, porządkowanie, przechowywanie oraz udostępnianie materiałów archiwalnych wytworzonych i stale wytwarzanych na terenie województwa zielonogórskiego. Zadaniem archiwum było też opracowanie naukowe posiadanych materiałów archiwalnych, rejestrowanie i prowadzenie prac naukowo-badawczych w zakresie archiwistyki oraz ich popularyzacja. Archiwum miało też sprawować nadzór nad narastającym zasobem archiwalnym, kontrolować składnice akt oraz przeprowadzać ekspertyzy.

WAP w Zielonej Górze podporządkowano dwa Powiatowe Archiwa Państwowe w Gorzowie Wlkp. i Szprotawie, które dotąd podlegały pod Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Poznaniu. W maju 1955 r. powołano Powiatowe Archiwum Państwowe w Międzyrzeczu. WAP w Zielonej Górze kierowało ich działalnością i sprawowało nad nimi nadzór.

Dla wykonania wyznaczonych zadań w WAP utworzono dwa oddziały: Oddział I – akt władz, urzędów i instytucji do 1945 roku i Oddział II – akt władz, urzędów i instytucji po 1945 roku. Powołano także Wojewódzką Komisję Brakowania Akt, publiczną pracownię naukową oraz podręczną bibliotekę.

Pierwszym organizatorem archiwum i jednocześnie jego pierwszym dyrektorem był Tadeusz Mencel. W latach 1954-1959 stanowisko dyrektora zajmował Roman Szczepaniak. W latach 1953-1954 archiwum zatrudniało obok dyrektora tylko jednego pracownika naukowego, od 1955 r. – dwóch, a od 1958 – trzech. Wszyscy pracownicy naukowi posiadali ukończone studia wyższe (historia, filologia klasyczna, germanistyka). Poza nimi archiwum zatrudniało samodzielnego księgowego, referenta administracyjnego i dwóch woźnych.

Zasób aktowy składał się wówczas z 113 zespołów, co stanowiło 1.442,67 mb akt. 92 % akt pochodziło z okresu do 1945 r. Od roku 1956 archiwum nie przejmowało akt z terenu, gdyż nie pozwalały na to sulechowskie magazyny, w większości wilgotne i przeładowane.

Pracownia naukowa i biblioteka nie były w zasadzie zorganizowane, gdyż nie pozwalały na to warunki lokalowe w Sulechowie. Pomimo tego udostępniano akta dla badań naukowych. Książki natomiast były złożone na stosie i raczej nie udostępniane.

Archiwum zielonogórskie nie odgrywało zatem w swoim początkowym okresie roli placówki naukowej. Nie spełniało swojego podstawowego zadania – udostępniania zbiorów. W samym Sulechowie, wówczas miasteczku 6-tysięcznym, zniszczonym co najmniej w 60 % przez działania wojenne, nie było osób zainteresowanych zbiorami. Dojazdy z Zielonej Góry z powodu warunków komunikacyjnych były prawie niemożliwe dla potencjalnych zainteresowanych zasobem. W pomieszczeniu w Sulechowie archiwum mogło pełnić jedynie funkcje magazynu archiwalnego.

W tej sytuacji koniecznością stało się znalezienie dla archiwum lokum bardziej odpowiedniego. Ówczesny dyrektor Roman Szczepaniak chciał koniecznie znaleźć dla archiwum siedzibę w samej Zielonej Górze. Władze zielonogórskie, rozumiejąc trudne warunki lokalowe archiwum (siedziba w Sulechowie była przewidziana od początku jako tymczasowa), starały się znaleźć inny lokal. Wszystkie proponowane budynki (przy pl. Słowiańskim 10, ul. Botanicznej, pałac w Ochli, gmach Wojewódzkiej Biblioteki) nie nadawały się jednak na siedzibę archiwum. Ostatecznie wiosną 1958 r. dyrektor Roman Szczepaniak zgodził się na przejęcie pałacu w Starym Kisielinie.

Pałac w Starym Kisielinie przekazało WAP Ministerstwo Rolnictwa decyzją z dnia 9 października 1958 r. Mieszkali w nim jednak jeszcze lokatorzy, byli pracownicy PGR, poprzedniego użytkownika pałacu. W listopadzie 1958 r. sporządzono dokumentację projektowo-kosztorysową na wykonanie niezbędnych robót remontowo-adaptacyjnych w pałacu oraz przeniesiono część zasobu. W grudniu okratowano okna, rozpoczęto naprawę zamków i instalacji wodociągowo-kanalizacyjnej. Dalsze prace rozpoczęto wiosną następnego roku. Wtedy też przeniesiono biura i pracownię naukową. 1 marca 1959 r. nastąpiło oficjalne przeniesienie archiwum do Starego Kisielina. Faktyczne urzędowanie w nowym obiekcie rozpoczęło archiwum jesienią 1959 r.

Przeniesienie siedziby WAP z Sulechowa do Starego Kisielina było dużym krokiem naprzód dla rozwoju instytucji. Nareszcie otrzymało zielonogórskie archiwum budynek, w którym mogło zorganizować biura, pracownię naukowa i bibliotekę oraz należycie rozlokować cenny zasób aktowy. Stosunkowa bliska odległość od Zielonej Górze i kursowanie podmiejskich autobusów, nie sprawiała natomiast badaczom większych trudności w dotarciu do archiwum i korzystaniu z jego zasobu.

W Sulechowie, w budynku dawnej siedziby archiwum, utworzono archiwum powiatowe. Powiatowe Archiwum Państwowe w Gorzowie Wlkp. zaś przemianowano na Oddział Terenowy. W roku 1960 Powiatowe Archiwum Państwowe w Międzyrzeczu przeniesiono do Wilkowa koło Świebodzina. W 1961 r. PAP w Sulechowie przeniosło się z budynku przy ul. Dworcowej do lokalu przy ul. Kościuszki 22. Powiatowe Archiwum Państwowe w Szprotawie natomiast w 1963 roku otrzymało budynek przy ul. Świerczewskiego 10, a w 1967 r. utworzono w Żarach, w budynkach przy pl. Wyszyńskiego 2, jego filię. Tak ustalona sieć archiwalna przetrwała bez zmian do 1975 r.

1 stycznia 1971 r. nadano archiwum nowy statut, który zastąpił poprzedni tymczasowy z 1953 r. Statut ten sprecyzował bardziej konkretnie rodzaje materiałów archiwalnych, jakie gromadzi archiwum, a w zakresie organizacji, obok poprzednio wymienionych już oddziałów, wprowadził Oddział III, zajmujący się ewidencją, informacją i udostępnianiem zasobu. Ponadto w skład Oddziału III weszły: pracownia naukowa, biblioteka, filmoteka i stanowisko do spraw konserwacji i reprografii. Poza tym statut usankcjonował prawo zatrudniania pracowników naukowo-badawczych oraz określił obowiązki dyrektora.

Nowy podział administracyjny kraju w 1975 r. zmienił zasięg terytorialny działania WAP w Zielonej Górze. Powstały nowe województwa: na północy – gorzowskie, na południu – legnickie i na południowym wschodzie – leszczyńskie. Od zielonogórskiego odpadły powiaty głogowski, międzyrzecki, słubicki i wschowski. Dodatkowo natomiast przyjąć województwo musiało były powiat wolsztyński.

Oddział Terenowy w Gorzowie Wlkp. otrzymał filię w Sulęcinie, a swoją siedzibę przeniósł do pobliskiego Lubczyna.

Od 1 kwietnia 1979 r. WAP w Zielonej Górze zgodnie z zarządzeniem nr 7 Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z 15 lutego 1979 r. zasięgiem swego działania obejmowało tylko teren województwa zielonogórskiego. W związku z tym województwo gorzowskie wraz z Oddziałem Terenowym w Gorzowie Wlkp. z/s w Lubczynie oraz filią w Sulęcinie zostało podporządkowane Wojewódzkiemu Archiwum Państwowemu w Szczecinie.

Reforma administracji państwowej w 1975 r. spowodowała likwidację działających wówczas powiatowych archiwów państwowych, a miejsce ich zajęły oddziały i ekspozytury. Po przekazaniu w 1979 r. archiwów województwa gorzowskiego WAP w Szczecinie, sieć archiwalna województwa zielonogórskiego wyglądała następująco:

- WAP w Zielonej Górze z/s w Starym Kisielinie
- Oddział Terenowy WAP w Szprotawie z filią w Żarach
- Ekspozytura WAP w Sulechowie
- Ekspozytura WAP w Świebodzinie z/s w Wilkowie

W 1981 r. Filię w Żarach przemianowano na Oddział Terenowy WAP w Zielonej Górze, a Oddział Terenowy w Szprotawie na Ekspozyturę.

Ustawą z dnia 14 lipca 1983 r. wojewódzkie archiwa państwowe zmieniły swoją nazwę na archiwa państwowe i stały się urzędami administracji państwowej, nie tracąc przy tym prawa do prowadzenia działalności naukowej i zatrudniania pracowników naukowo-badawczych.

W okresie do 1983 r. kilkakrotnie zmieniali się dyrektorzy zielonogórskiego archiwum. W 1959 r. odszedł Roman Szczepaniak. Zastąpił go na stanowisku Alfred Kucner. W 1967 r. dyrektorem został Adam Markusfeld. W okresie od 1 maja do 30 listopada 1967 r. funkcję p.o. dyrektora sprawowała Wanda Darasz. W latach 1968-1972 dyrektorem był Stefan Dąbrowski. W początkach roku 1973 r. funkcje p.o. dyrektora ponownie objęła Wanda Darasz, a następnie do 1978 r. stanowisko dyrektora piastował Henryk Dominiczak. Po nim krótko (w okresie 1978-1979) funkcję tę pełnił Florian Relis, po czym (w międzyczasie Wanda Darasz p.o. dyrektora) do 1983 r. dyrektorem był Jan Grzelczyk. Od 1 marca 1983 r. stanowisko dyrektora AP w Zielonej Górze objął Jerzy Piotr Majchrzak.

Niewielkie zmiany zaszły także w organizacji sieci archiwalnej. W kwietniu 1985 r. uległy likwidacji magazyny Ekspozytury AP w Sulechowie. Zasób archiwalny ewakuowano do Żar, a biura przeniesiono do dwóch wydzierżawionych pomieszczeń w biurowcu Kombinatu Rolnego Sulechów na Kruszynie. Ostateczna likwidacja Ekspozytury w Sulechowie nastąpiła w roku 1989. Wówczas zakończył się generalny remont pałacu w Wilkowie. Przeniesiono tam zasób Ekspozytury sulechowskiej, a dotychczasową Ekspozyturę w Świebodzinie z/s w Wilkowie przemianowano na Oddział Terenowy w Wilkowie AP w Zielonej Górze.

1 grudnia 1998 r. po ponad 15 latach pełnienia funkcji, odszedł ze stanowiska dyrektor Jerzy Piotr Majchrzak. Zastąpił go dr Tadeusz Dzwonkowski, pełniąc początkowo obowiązki dyrektora, a 1 września 1999 r. zostając mianowanym nowym dyrektorem Archiwum Państwowego w Zielonej Górze.

1 listopada 2002 roku zlikwidowana została Ekspozytura w Szprotawie – jej zasób został przeniesiony do magazynów w Żarach Wilkowie i Starym Kisielinie.

Głównym celem dyr. T. Dzwonkowskiego było pozyskanie dla Archiwum nowej siedziby. Pałac w Starym Kisielinie nie gwarantował po 50 latach działalności w nim godnych warunków ani dla pracowników ani dla akt. Brakowało zwłaszcza miejsca w magazynach. Także utrzymanie obiektów w Wilkowie i Żarach stawało się coraz bardziej problematyczne.

Po licznych staraniach udało się - w 2011 roku rozpoczęła się budowa nowego obiektu Archiwum Państwowego w Zielonej Górze.

1 październiku 2013 roku nowy budynek został oddany do użytku i rozpoczął się nowy etap w historii Archiwum.

Nareszcie spełniły się nasze marzenia – otrzymaliśmy nowoczesny obiekt, który pozwala nam realizować podstawowe zadania w zakresie przyjmowania, przechowywania, zabezpieczania, opracowania i udostępniania akt, stwarza nam pracownikom dobre warunki pracy oraz umożliwia wszystkim zainteresowanym korzystanie z posiadanych przez nas zbiorów.

List of archive's collections

List does not contain all collections from the Archive's resources. Full list is available at the website of The Head Office of State Archives

Liczba zespołów na stronie:
Number Name Dates Number of scans
89/2589/0 Koło Łowieckie "Odyniec" Zarząd Koła w Świebodzinie 1993-2005 0
89/2590/0 Społeczny Fundusz Odbudowy Stolicy Powiatowy Komitet w Świebodzinie 1947-1954 0
89/2591/0 Powiatowy Oddział Informacji i Propagandy w Świebodzinie 1945-1947 0
89/2592/0 Powiatowy Urząd Ziemski w Świebodzinie 1945 0
89/2593/0 Powiatowy Komitet Opieki Społecznej w Świebodzinie 1946-1949 0
89/2594/0 Bank Rolny Oddział Powiatowy w Świebodzinie 1951-1953 0
89/2595/0 Urząd Skarbowy w Świebodzinie 1945-1950 [1951] 0
89/2596/0 Państwowy Urząd Repatriacyjny Powiatowy Oddział w Świebodzinie 1945-1949 0
89/2597/0 Wydział Powiatowy w Świebodzinie 1945-1950 0
89/2598/0 Zielonogórskie Towarzystwo Śpiewacze "CANTORES" w Zielonej Górze 1978-2015 0
89/2599/0 Akta metrykalne Nowe Miasteczko /Neustädtel/ - parafia ewnagelicka 1885-1918 0
89/2600/0 Podstawowa Organizacja Partyjna Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Zielonogórskim Przedsiębiorstwie Materiałów Izolacji Budowalnej "Izolacja" w Cigacicach 1984-1989 0
89/2601/0 Lubuski Teatr im. Leona Kruczkowskiego w Zielonej Górze 1953-1988 0
89/2602/0 Kancelaria adwokata i notariusza Carla Tonna w Zielonej Górze 1932-1940 0
89/2603/0 Wojewódzka Dyrekcja Dróg Miejskich w Zielonej Górze 1987-1999 0
1 ... 176 177 178 179 180