Archival resources online szukajwarchiwach.pl

Archiwum Główne Akt Dawnych

Archiwum Główne Akt Dawnych
Next archive
6538.99 6800.0
1357.0 33
26000 260

W skład Archiwum wchodzą:
1) Oddział I – materiałów archiwalnych z okresu dawnej Rzeczypospolitej (do 1795 r.).
2) Oddział II – materiałów archiwalnych z okresu porozbiorowego (do 1918 r.).
3) Oddział III – archiwów rodowych i zbiorów prywatnych.
4) Oddział IV – zbiorów kartograficznych i ikonograficznych.
5) Oddział V – informacji, ewidencji i udostępniania zasobu.
W skład Oddziału V wchodzą:
a) pracownia,
b) biblioteka,
c) mikrofilmoteka.
6) Oddział VI – działalności naukowej i wydawniczej
7) Centralne Laboratorium Konserwacji Archiwaliów – CLKA.
W skład CLKA wchodzą:
a) pracownia konserwacji praktycznej zabytków piśmiennictwa,
b) pracownia badania biologicznych zagrożeń zasobu archiwalnego,
c) stanowisko pracy do spraw dezynfekcji materiałów archiwalnych,
8) Dział Administracyjno – Gospodarczy.
9) Dział Finansowo – Księgowy.
10) Sekcja Reprografii i Digitalizacji.
11) Samodzielne stanowisko ds. kwerend.
12) Samodzielne stanowisko ds. kadr.
13) Samodzielne stanowisko ds. informatyki.
14) Samodzielne stanowisko ds. informacji niejawnych i spraw obronnych.
15) Radca prawny.

Archiwum Główne Akt Dawnych powołane zostało dekretem księcia warszawskiego Fryderyka Augusta z 2 IX 1808 r., pod nazwą Archiwum Ogólnego Krajowego. Już od początków swego istnienia archiwum spełniało podwójną rolę: urzędu wiary publicznej (tj. uwierzytelniającego odpisy dokumentów) oraz instytucji archiwalnej, gromadzącej i zabezpieczającej spuściznę rękopiśmienną po władzach i urzędach dawnej Rzeczypospolitej. W toku blisko dwustuletniej nieprzerwanej działalności, następowały zmiany nazwy instytucji: Archiwum Ogólne Krajowe (1808 - 1815), Archiwum Główne Królestwa Polskiego (lata 1816 - 1889), Warszawskie Archiwum Główne Akt Dawnych Królestwa Polskiego (do 1918 r.) i Archiwum Główne Akt Dawnych (od 1918 r.).
Przez cały wiek XIX zasób Archiwum Głównego Akt Dawnych stale się powiększał przez różne dopływy aktowe. Wiele akt z zasobu staropolskiego rewindykowano z Berlina po traktacie tylżyckim (1807), zaś po 1809 r. odzyskano niektóre registratury polskie z Austrii. Już na początku XIX w., kiedy archiwum to przechowywane było na Zamku Królewskim w Warszawie, dołączono do niego akta miasta Warszawy. W latach dwudziestych XIX w. wpłynęły do zasobu archiwum akta Komisji Bankowej wraz z archiwaliami sześciu upadłych banków. W latach trzydziestych XIX w. trafiły tu też akta Trybunału Koronnego kadencji lubelskiej i piotrkowskiej. W latach osiemdziesiątych tegoż stulecia Archiwum Główne przejęło akta sądów ziemskich, grodzkich i podkomorskich z całego Królestwa Polskiego (bez akt sądów z guberni lubelskiej), a także archiwalia wielu miast i zniesionych klasztorów. W tym okresie przejmowano także akta sądowe różnych instancji z lat 1807 - 1876. W latach 1853 - 1861 wzrósł dopływ akt skarbowych, przejmowanych z tzw. Działu staropolskiego Komisji Rządowej Przychodu i Skarbu. W 1898 r. Teodor Wierzbowski, nowy dyrektor Archiwum Głównego, uzyskał zwrot części akt Metryki Koronnej z Moskwy. W efekcie gromadzenia zasobu objętość zbiorów w końcu XIX w. wzrosła do około 79 000 j.a., podczas gdy jeszcze w 1882 r. nie przekraczała 35 000 j.a.
Istotne powiększenie zbiorów nastąpiło w wolnym państwie polskim. W latach 1923 - 1934 zasób Archiwum Głównego w jego siedzibie przy ul. Długiej 24 został uzupełniony materiałami archiwalnymi rewindykowanymi z Rosji w wyniku realizacji postanowień traktatu ryskiego z 1921 r. Materiały te były w poważnym stopniu niedostępne dla badań naukowych przez cały wiek XIX, a obejmowały większą część tzw. Archiwum Sekretnego (czyli Archiwum Koronnego Warszawskiego), część Metryki Koronnej, akta władz naczelnych państwa z epoki stanisławowskiej, akta powstania kościuszkowskiego. W 1938 r. przejęta została całość staropolskich akt skarbowych z Archiwum Skarbowego (powołanego 2 VII 1871 r.). Archiwum Skarbowe gromadziło akta władz, urzędów i instytucji skarbowych i gospodarczych z obszaru dawnego Królestwa Polskiego. Zasób AGAD oceniano wówczas na 1 750 tys. ksiąg, poszytów i plików akt oraz na 5 tys. dokumentów pergaminowych i 10 tys. planów i map. Ze swych ogromnych zbiorów archiwum utraciło bezpowrotnie w czasie II wojny światowej ponad 90% zasobu, który spłonął w budynku archiwum przy Długiej 24, podpalony przez hitlerowców w dniu 2 IX 1944 r.
Po II wojnie światowej do zasobu AGAD włączono ocalałe fragmenty z zasobu Archiwum Akt Dawnych (utworzonego 3/15 VI 1867 r. na mocy ukazu cara Aleksandra II). AAD gromadziło akta z okresu Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, ich likwidowanych urzędów i instytucji, w tym Akt Rady Administracyjnej, Rady Stanu KP, Rady Ministrów Księstwa Warszawskiego, Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych Komitetu Urządzającego, także akty Władz Powstania Listopadowego, akta Komisji Śledczych i innych.
W końcu lat 30 XX w. zasób Archiwum Akt Dawnych wynosił w przybliżeniu 600 tys. ksiąg, poszytów, akt, map itd. Metraż określano na około 10 tys. m.b. Zagłada archiwum nastąpiła w czasie Powstania Warszawskiego w dniu 1 IX 1944 r. - zostało zniszczone przez bomby burzące i pożary. Akta ocalałe z budynku przy ulicy Jezuickiej i grupy wybranych akt ukrytych wcześniej w forcie im. Sokolnickiego zostały po II wojnie światowej włączone do zasobu AGAD. W 1939 r na skutek działań wojennych większość pomieszczeń Archiwum Skarbowego uległa spaleniu i zniszczeniu. Ocalały magazyny przy ul. Szpitalnej, akta złożone w forcie im. Sokolnickiego oraz w Arsenale. Wszystkie te akta skomasowano w 1940 r. w budynku przy ul. Podwale 15. Według sprawozdania niemieckiego Archivamtu z 13 VII 1942 r. Archiwum Skarbowe zawierało wtedy "13 871 przegródek akt o powierzchni 2 980 m oraz 24 197 tomów ksiąg i ponad 100 dokumentów". Liczbę poszytów określono na milion. Cały ten zasób spłonął we wrześniu 1944 r., pozostała jedynie skrzynka cymeliów ukryta w forcie im. Sokolnickiego. Uratowane z pogromu akta włączono do zasobu AGAD. Obecnie Archiwum Główne Akt Dawnych posiada zasób historycznie ukształtowany, niepodlegający większym dopływom, chronologicznie mieszczący się od XII w. do I wojny światowej (za wyjątkiem archiwaliów podworskich i akt metrykalnych z terenów zabużańskich). Obejmuje on archiwalia polskich i obcych (zaborczych) władz, urzędów i instytucji naczelnych i centralnych oraz prowincjonalnych, a także archiwa rodzin i osób o szczególnym znaczeniu z terenów dawnej Rzeczypospolitej (Korony i Litwy), tzw. Prus Południowych i Nowowschodnich (zabór pruski), Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, a także części Galicji (zabór austriacki). W 2017 r. zasób AGAD liczył ponad 314 tys. jednostek archiwalnych w – 467 zbiorach i zespołach (blisko 6 500 mb).
Przepisy definiująe zakres działania archiwum:
- dekret księcia warszawskiego Fryderyka Augusta z 2 września 1808 r.
- dekret o organizacji archiwów państwowych i opiece nad archiwaliami; Dz.U. z 1919 nr 14 poz. 182 (uchylony przez Dz.U. z 1951 nr 19 poz. 149).
- dekret z dnia 29 marca 1951 r. o archiwach państwowych; Dz.U. 1951 nr 19 poz. 149 (uchylony przez Dz.U. 1983 nr 38 poz. 173 1984.01.01) .

List of archive's collections

Liczba zespołów na stronie:
Number Name Dates Number of scans
1/1/0 Zbiór dokumentów pergaminowych 1155-1939 1732
1/4/0 Metryka Koronna 1414-1839 0
1/5/0 Sumariusz Metryki Litewskiej 1386-1751 0
1/6/0 Nuncjatura Stolicy Apostolskiej 1661-1794 0
1/7/0 Archiwum Skarbu Koronnego 1388-1826 27421
1/8/0 Archiwum Kameralne 1700-1796 0
1/9/0 Akta Ekonomii Malborskiej 1510-1766 13393
1/13/0 Archiwum Sejmu Czteroletniego 1788-1792 0
1/14/0 Korespondencja Stanisława Augusta 1792-1797 0
1/15/0 Archiwum Ghigiottiego 1760-1798 [1831] 0
1/16/0 Papiery Wickedégo 1767-1786 0
1/17/0 Militaria z Jabłonny 1776-1813 0
1/18/0 Komisja Bankowa 1793-1794 0
1/42/0 Księgi grodzkie pułtuskie 1506-1800 0
1/43/0 Księgi ziemskie i grodzkie nurskie 1601-1806 0
1 2 3 ... 27 28