Archival resources online szukajwarchiwach.pl

Archiwum Państwowe w Białymstoku Oddział w Łomży

Archiwum Państwowe w Białymstoku Oddział w Łomży
Previous archive Next archive
1223.71 - brak danych -
143.8 6
- brak danych - 1810

Oddział zamiejscowy Archiwum Państwowego w Białymstoku bez wydzielonych komórek wewnętrznych.
Kierownik Oddziału zamiejscowego w Łomży: Danuta Bzura

Pierwsza łomżyńska publiczna placówka archiwalna – Archiwum Akt Dawnych – powstała przy Trybunale Cywilnym w Łomży na mocy decyzji namiestnika Królestwa Polskiego z 16 marca 1825 roku. Archiwum Akt Dawnych w Łomży było jedną z większych placówek tego typu w Królestwie. Główną część zasobu stanowiły akta sądowe danych sądów podkomorskich, grodzkich i ziemskich Ziemi Łomżyńskiej i Wiskiej. Drugą część zasobu tworzyły akta miast z okresu staropolskiego oraz księgi dotyczące całego Mazowsza z lat 1612-1791. Archiwum przechowywało również akta sądowe ziemskie Królewsko-Pruskiej Komisji w Szczuczynie z lat 1791-1799. W 1885 roku archiwum zostało zlikwidowane, a jego zasób przeniesiono do Archiwum Głównego Królestwa Polskiego w Warszawie. Zasób archiwum łomżyńskiego przechowywany w Archiwum Głównym uległ prawie całkowitemu zniszczeniu w czasie Powstania Warszawskiego. Zachowała się tylko niewielka partia ksiąg grodzkich i ziemskich ostrołęckich oraz jedna księga grodzka łomżyńska, przechowywane obecnie w AGAD.
Po odzyskaniu niepodległości utworzono w Łomży archiwum państwowe głównie w celu zabezpieczenia akt rosyjskich urzędów zaborczych. Zlikwidowano je dziesięć lat później ze względów oszczędnościowych. Archiwalia zostały przekazane do Archiwum Akt Dawnych w Warszawie. Ze względu na brak miejsca w AAD oraz jak sądzono, małe zainteresowanie aktami łomżyńskimi umieszczono je w Forcie Sokolnickiego na Żoliborzu, gdzie ( z niewielkimi stratami) przetrwały II wojnę światową. Po II wojnie światowej zostały przekazane do AGAD, skąd w latach sześćdziesiątych XX wieku znaczną ich część, dotyczącą ówczesnego województwa białostockiego przejęło Archiwum Państwowe w Białymstoku, skąd niewielka ich ilość wytworzona przez urzędy i instytucje szczebla powiatowego z powiatów kolneńskiego, łomżyńskiego i mazowieckiego (wysokomazowieckiego) została przekazana do Łomży.
Obecne archiwum utworzone zostało Zarządzeniem Nr 9 Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z dnia 28 lipca 1952 roku jako Powiatowe Archiwum Państwowe w Łomży. W latach 1952-1953 podlegało archiwom warszawskich (1952 -Archiwum Akt Nowych , 1953 – Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Warszawie), a od 1 stycznia 1954 roku – Archiwum Państwowemu w Białymstoku. Archiwum obejmowało swoją działalnością powiaty: grajewski (1954-1956), kolneński, łomżyński, ostrołęcki (1952-1953), wysokomazowiecki, zambrowski (od 1954 r.) .
Od 1 lutego 1976 roku wraz ze zmianą nazwy na: Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Białymstoku Oddział w Łomży, Oddział objął swoim zasięgiem działania teren nowoutworzonego województwa łomżyńskiego. Aktualna nazwa: Archiwum Państwowe w Białymstoku Oddział w Łomży obowiązuje od 1983 roku. Przeprowadzona w 1998 roku reforma administracyjna kraju nie zmieniła kompetencji terytorialnej Oddziału, w konsekwencji czego działa on na terenie województw: mazowieckiego (gminy: Andrzejewo, Boguty Pianki, Nur, Szulborze i Zaręby Kościelne w powiecie Ostrów Mazowiecka) i podlaskiego - powiaty: grajewski, kolneński, łomżyński – ziemski i grodzki, moniecki(gminy: Goniądz i Trzcianne), siemiatycki (gmina Perlejewo), wysokomazowieckiego i zambrowskiego.
Zdecydowana większość zasobu Oddziału została wytworzona przez organa administracji ogólnej -państwowej i samorządowej (prawie 40%) , następnie instytucje wymiaru sprawiedliwości (11,65%), urzędy stanu cywilnego (10,19%), partie polityczne i podległe im ruchy społeczne (8,13 %)oraz administrację specjalną (8,01 %). Pozostała dokumentacja to spuścizna akta instytucji nauki i oświaty, instytucji spółdzielczych, instytucji finansowych i gospodarczych. Minimalna część zasobu to zbiory i spuścizny osób prywatnych.
Większość archiwaliów pochodzi z XIX i XX wieku, wcześniejsze dokumenty są wyjątkiem. Fragmentarycznie zachowane są archiwalia z okresu międzywojennego, całkowicie brak natomiast dokumentów z okresu okupacji sowieckiej w czasie II wojny. Okres okupacji niemieckiej to niewielka ilość akt urzędów i instytucji z Łomży oraz kilka ksiąg chorych Szpitala Św. Ducha w Łomży.
Do najważniejszych badawczo zespołów z XIX wieku należą: akta Komisarza Obwodu i Naczelnika Powiatu Łomżyńskiego z lat 1816-1866, akta carskich zarządów powiatowych w Łomży i Wysokiem Mazowieckiem, akta Policmajstra Łomżyńskiego, akta sądów łomżyńskich, akta notarialne i hipoteczne oraz akta stanu cywilnego.
Zdecydowaną większość zasobu stanowią akta z okresu PRL. Obejmują one dokumentację administracji państwowej i specjalnej szczebla powiatowego i gminnego, akta spółdzielni, instytucji finansowych i ubezpieczeniowych oraz partii politycznych i młodzieżowych(od 1975 roku).
Likwidacja łomżyńskich archiwów w 1885 i 1930 roku, zmiany zasięgu terytorialnego przed 1976 rokiem oraz niski status placówki wpłynęły na rozproszenie archiwaliów wytworzonych na obszarze działania. Akta urzędów i instytucji guberni łomżyńskiej, część akt metrykalnych oraz partii politycznych i młodzieżowych wytworzone przed 1975 rokiem przechowuje Archiwum Państwowe w Białymstoku. Archiwum Państwowe w Suwałkach Oddział w Ełku przechowuje akta powiatu grajewskiego (sprzed 1975 roku). Akta wytworzone na terenie gmin Andrzejewo, Boguty Pianki, Nur, Szulborze Wielkie i Zaręby Kościelne oraz akt stanu cywilnego gminy Czyżew (pow. Wysokie Mazowieckie) podzielone są między Oddział w Łomy oraz Oddział w Pułtusku Archiwum Państwowego m. st. Warszawy.
Archiwum Państwowe w Białymstoku Oddział w Łomży posiada w swoim zasobie mikrofilmy akt metrykalnych parafii rzymskokatolickich z terenu diecezji łomżyńskiej, których oryginały przechowywane są w Archiwum Diecezjalnym w Łomży bądź bezpośrednio w Parafiach. Zbiory mikrofilmów posiadają oddzielną ewidencję, która jest dostępna w pracowni naukowej Archiwum.


Pierwsza łomżyńska publiczna placówka archiwalna – Archiwum Akt Dawnych – powstała przy Trybunale Cywilnym w Łomży na mocy decyzji namiestnika Królestwa Polskiego z 16 marca 1825 roku. Archiwum Akt Dawnych w Łomży było jedną z większych placówek tego typu w Królestwie. Główną część zasobu stanowiły akta sądowe danych sądów podkomorskich, grodzkich i ziemskich Ziemi Łomżyńskiej i Wiskiej. Drugą część zasobu tworzyły akta miast z okresu staropolskiego oraz księgi dotyczące całego Mazowsza z lat 1612-1791. Archiwum przechowywało również akta sądowe ziemskie Królewsko-Pruskiej Komisji w Szczuczynie z lat 1791-1799. W 1885 roku archiwum zostało zlikwidowane, a jego zasób przeniesiono do Archiwum Głównego Królestwa Polskiego w Warszawie. Zasób archiwum łomżyńskiego przechowywany w Archiwum Głównym uległ prawie całkowitemu zniszczeniu w czasie Powstania Warszawskiego. Zachowała się tylko niewielka partia ksiąg grodzkich i ziemskich ostrołęckich oraz jedna księga grodzka łomżyńska, przechowywane obecnie w AGAD.
Po odzyskaniu niepodległości utworzono w Łomży archiwum państwowe głównie w celu zabezpieczenia akt rosyjskich urzędów zaborczych. Zlikwidowano je dziesięć lat później ze względów oszczędnościowych. Archiwalia zostały przekazane do Archiwum Akt Dawnych w Warszawie. Ze względu na brak miejsca w AAD oraz jak sądzono, małe zainteresowanie aktami łomżyńskimi umieszczono je w Forcie Sokolnickiego na Żoliborzu, gdzie ( z niewielkimi stratami) przetrwały II wojnę światową. Po II wojnie światowej zostały przekazane do AGAD, skąd w latach sześćdziesiątych XX wieku znaczną ich część, dotyczącą ówczesnego województwa białostockiego przejęło Archiwum Państwowe w Białymstoku, skąd niewielka ich ilość wytworzona przez urzędy i instytucje szczebla powiatowego z powiatów kolneńskiego, łomżyńskiego i mazowieckiego (wysokomazowieckiego) została przekazana do Łomży.
Obecne archiwum utworzone zostało Zarządzeniem Nr 9 Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z dnia 28 lipca 1952 roku jako Powiatowe Archiwum Państwowe w Łomży. W latach 1952-1953 podlegało archiwom warszawskich (1952 -Archiwum Akt Nowych , 1953 – Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Warszawie), a od 1 stycznia 1954 roku – Archiwum Państwowemu w Białymstoku. Archiwum obejmowało swoją działalnością powiaty: grajewski (1954-1956), kolneński, łomżyński, ostrołęcki (1952-1953), wysokomazowiecki, zambrowski (od 1954 r.) .
Od 1 lutego 1976 roku wraz ze zmianą nazwy na: Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Białymstoku Oddział w Łomży, Oddział objął swoim zasięgiem działania teren nowoutworzonego województwa łomżyńskiego. Aktualna nazwa: Archiwum Państwowe w Białymstoku Oddział w Łomży obowiązuje od 1983 roku. Przeprowadzona w 1998 roku reforma administracyjna kraju nie zmieniła kompetencji terytorialnej Oddziału, w konsekwencji czego działa on na terenie województw: mazowieckiego (gminy: Andrzejewo, Boguty Pianki, Nur, Szulborze i Zaręby Kościelne w powiecie Ostrów Mazowiecka) i podlaskiego - powiaty: grajewski, kolneński, łomżyński – ziemski i grodzki, moniecki(gminy: Goniądz i Trzcianne), siemiatycki (gmina Perlejewo), wysokomazowieckiego i zambrowskiego.
Zdecydowana większość zasobu Oddziału została wytworzona przez organa administracji ogólnej -państwowej i samorządowej (prawie 40%) , następnie instytucje wymiaru sprawiedliwości (11,65%), urzędy stanu cywilnego (10,19%), partie polityczne i podległe im ruchy społeczne (8,13 %)oraz administrację specjalną (8,01 %). Pozostała dokumentacja to spuścizna akta instytucji nauki i oświaty, instytucji spółdzielczych, instytucji finansowych i gospodarczych. Minimalna część zasobu to zbiory i spuścizny osób prywatnych.
Większość archiwaliów pochodzi z XIX i XX wieku, wcześniejsze dokumenty są wyjątkiem. Fragmentarycznie zachowane są archiwalia z okresu międzywojennego, całkowicie brak natomiast dokumentów z okresu okupacji sowieckiej w czasie II wojny. Okres okupacji niemieckiej to niewielka ilość akt urzędów i instytucji z Łomży oraz kilka ksiąg chorych Szpitala Św. Ducha w Łomży.
Do najważniejszych badawczo zespołów z XIX wieku należą: akta Komisarza Obwodu i Naczelnika Powiatu Łomżyńskiego z lat 1816-1866, akta carskich zarządów powiatowych w Łomży i Wysokiem Mazowieckiem, akta Policmajstra Łomżyńskiego, akta sądów łomżyńskich, akta notarialne i hipoteczne oraz akta stanu cywilnego.
Zdecydowaną większość zasobu stanowią akta z okresu PRL. Obejmują one dokumentację administracji państwowej i specjalnej szczebla powiatowego i gminnego, akta spółdzielni, instytucji finansowych i ubezpieczeniowych oraz partii politycznych i młodzieżowych(od 1975 roku).
Likwidacja łomżyńskich archiwów w 1885 i 1930 roku, zmiany zasięgu terytorialnego przed 1976 rokiem oraz niski status placówki wpłynęły na rozproszenie archiwaliów wytworzonych na obszarze działania. Akta urzędów i instytucji guberni łomżyńskiej, część akt metrykalnych oraz partii politycznych i młodzieżowych wytworzone przed 1975 rokiem przechowuje Archiwum Państwowe w Białymstoku. Archiwum Państwowe w Suwałkach Oddział w Ełku przechowuje akta powiatu grajewskiego (sprzed 1975 roku). Akta wytworzone na terenie gmin Andrzejewo, Boguty Pianki, Nur, Szulborze Wielkie i Zaręby Kościelne oraz akt stanu cywilnego gminy Czyżew (pow. Wysokie Mazowieckie) podzielone są między Oddział w Łomy oraz Oddział w Pułtusku Archiwum Państwowego m. st. Warszawy.
Archiwum Państwowe w Białymstoku Oddział w Łomży posiada w swoim zasobie mikrofilmy akt metrykalnych parafii rzymskokatolickich z terenu diecezji łomżyńskiej, których oryginały przechowywane są w Archiwum Diecezjalnym w Łomży bądź bezpośrednio w Parafiach. Zbiory mikrofilmów posiadają oddzielną ewidencję, która jest dostępna w pracowni naukowej Archiwum.