Archival resources online szukajwarchiwach.pl

Akta gminy Bolimów

Archiwum Państwowe w Warszawie Oddział w Łowiczu
- brak danych - 1889-1954
- brak danych - 1889 - 1954
- brak danych - tak
administracja ogólna - akta gmin i gromad polski
inwentarz książkowy Yes - brak danych -
Urząd wójta gminy, a następnie gmina z okresu lat 1809 – 1866 opierała swą działalność na dekrecie królewskim z 23 lutego 1809 roku o tymczasowej organizacji dla gmin, później zaś na postanowieniach Namiestnika Królestwa Polskiego z 3 lutego 1816 r. i z 30 maja 1818 roku. W myśl powyższych uchwał każda wieś mogła być samodzielną gminą pod władzą wójta, jeśli obejmowała co najmniej 10 domów mieszkalnych. Obszar gminy łączył się z obszarem dworskim, natomiast funkcja wójta gminy, wybieranego przez obywateli wsi umiejących czytać i pisać, była połączona z władzą pana feudalnego – dziedzica. Wójt – dziedzic był mianowany (prefekt departamentu, Komisja Wojewódzka), rzadko też sprawował władzę osobiście, powierzając ją najczęściej swoim oficjalistom.
Do obowiązków wójta należało: a) ogłaszanie rozporządzeń władz nadrzędnych; b) zarządzanie majątkiem gminnym i chłopskim; c) dozór nad inwestycjami budowlanymi; d) współdziałanie przy rozkładaniu danin i ciężarów; e) czuwanie nad bezpieczeństwem i porządkiem w gminie oraz dostarczaniem rekruta; f) utrzymywanie i prowadzenie ksiąg ludności. Przewidziane w przepisach jako organy doradcze, rady gminne nie były w zasadzie powoływane.
W latach 1867-1915 ustrój administracyjny gmin opierał się na ukazach carskich z 3(15) marca 1859 r. i z 19 lutego (2 marca) 1864 r. o urządzeniu włościan w Królestwie Polskim i urządzeniu gmin wiejskich. W myśl tych przepisów gmina wiejska składać się miała z co najmniej 50 domów mieszkalnych, przy czym jej obszar ustalali naczelnicy powiatów w porozumieniu z władzą sądową i przez rząd gubernialny. Wielkość gminy zatwierdzana była następnie przez Rządową Komisję Spraw Wewnętrznych i Duchownych.
Reforma z 1864 r. znosiła patrymonialny porządek administracyjny na wsi i zależność chłopów od właścicieli folwarków, wprowadzając wójtów-chłopów w miejsce wójtów-dziedziców. Każda wieś zamieszkała przez włościan tworzyła gromadę, jednakże już bez folwarku, który pozostawał wyłączony.
Administrację gminną tworzyło: zebranie gminne, wójt, sołtysi i sąd gminny z ławnikami. Zebranie miało być ciałem ustawodawczym, do kompetencji którego należały sprawy: 1) wyboru wójta, ławników, pisarza i innych urzędników, 2) podejmowania uchwał w sprawach gospodarczych, opieki społecznej i zakładania szkół, 3) ustanawiania i rozkładu składek oraz ciężarów na całą gminę, 4) kontroli pracy urzędników i kasy gminnej, 5) gospodarowania i zarządzania majątkiem gminy.
Wójt spełniał wraz z sołtysami, pisarzem gminnym i poborcą podatkowym funkcję organu wykonawczego. Władza wójta, wykonującego polecenia naczelnika powiatu, sędziego pokoju, komisarza do spraw włościańskich i in., obejmowała szereg obowiązków o charakterze administracyjno-policyjnym, np. ogłaszanie rozporządzeń władz, czuwanie nad spokojem i porządkiem we wsiach, zwoływanie i przewodniczenie zebraniom gminnym. Za całokształt prac organizacyjno-kancelaryjnych odpowiadał pisarz gminny.
Odzyskanie przez Polskę niepodległości nie przyniosło początkowo zasadniczych zmian w strukturze organizacyjnej gmin. Dekret Naczelnika Państwa z 27 listopada 1918 r. o utworzeniu rad gminnych na obszarze b. Królestwa Kongresowego pozostawiał w mocy przepisy ustawy z 1864 r., z tą jedynie zmianą, że w każdej gminie tworzono radę gminną składającą się z wójta (jako przewodniczącego rady) i 12 członków wybieranych w głosowaniu tajnym na trzy lata przez zgromadzenie gminne większością głosów.
Rada gminy spełniała rolę organu zarządzającego i wykonawczego. Do zakresu jej czynności należało: 1) przygotowywanie wniosków i budżetów na zgromadzenie gminne oraz czuwanie nad wykonaniem jego uchwał, 2) zawiadywanie nieruchomościami i funduszami należącymi do gminy, 3) kierownictwo i dozór nad instytucjami oraz zakładami gminnymi, 4) mianowanie, kontrola i usuwanie urzędników gminy, 5) kontrola działalności wójta. Raz w roku rada miała obowiązek składania sprawozdania wobec zgromadzenia gminnego.
W dniu 23 marca 1933 roku ukazała się ustawa o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego, która miała na celu ujednolicenie administracji i samorządu na szczeblu gminy i miasta na terenie całego kraju. Rozdział trzeci tego obszernego dokumentu szczegółowo określał zakres praw i działania gmin wiejskich i gromad oraz ustanawiał przepisy wyborcze do rad gromadzkich i rad gminnych.
Do obszaru gminy wiejskiej miały wchodzić jedna lub więcej miejscowości, przy czym jej wielkość „powinna odpowiadać naturalnemu, o ile możności zasięgowi wspólnego zainteresowania lokalnymi sprawami publicznymi ogółu mieszkańców połączonych miejscowości, jak również zapewnić gminie zdolność wykonywania ciążących na niej zadań”.
Organem stanowiącym i kontrolującym w gminach wiejskich była rada gminna, a organem zarządzającym i wykonawczym – zarząd gminny. Członkami rady gminnej byli: wójt – jako przewodniczący, podwójci, ławnicy oraz radni. Do zakresu działania rady gminnej należało powoływanie organu zarządzającego, czyli zarządu gminnego, kontrola jego działalności oraz podejmowanie uchwał we wszystkich sprawach gminy i jej gospodarki. Organem pomocniczym rady były komisje stałe i czasowe, składające się z członków rady i – w miarę potrzeby – mieszkańców gminy. Komisje rozpatrywały i opiniowały sprawy dotyczące administracji i gospodarki gminnej oraz przygotowywały wnioski na posiedzenia rady. Ponadto komisje mogły decydować w zastępstwie rady w poszczególnych sprawach wymagających jej uchwały.
Zarząd gminy składał się z wójta, podwójciego i dwóch, a w gminach liczących ponad 10 000 mieszkańców, trzech ławników. Zarząd ustalał też plany wykonania budżetu, decydował o zaciągnięciu pożyczek, ustanawiał opłaty za korzystanie z urządzeń zakładów i przedsiębiorstw gminnych oraz korzystanie z publicznych środków lokomocji, umarzał należności przypadające gminie z tytułów publiczno-prawnych, wydzierżawiał nieruchomości gminne, zajmował się sprawami budowlanymi, organizacji zakładów i przedsiębiorstw gminy, zdrowia, szkolnictwa itp.
Działalność urzędu gminnego w okresie okupacji hitlerowskiej regulowały rozporządzenia z dnia 28 listopada 1939 r. o zarządzie gmin polskich i z dnia 27 czerwca 1940 r. o tworzeniu i administracji związku gmin w Generalnym Gubernatorstwie. Decyzje te podporządkowywały całkowicie władzę gminną okupantowi, czego wyrazem było powoływanie wójta i rady (tej ostatniej jako jedynie organu opiniodawczego) w drodze nominacji.
Samorząd na szczebli gminy nie istniał, a jego funkcję, tyle że w skali całego powiatu, miał spełniać tzw. związek gmin, do którego zadań należały: 1) przebudowa i rozbudowa, utrzymanie i naprawa dróg, 2) popieranie rolnictwa, 3) wspieranie stanu zdrowia publicznego, 4) popieranie kas oszczędności, 5) dbanie o ogólny dobrobyt, 6) zakładanie i utrzymanie szkół zawodowych itp. Wszystkie owe „szczytne” zadania służyć miały potrzebom okupanta niemieckiego.
Podstawy działania samorządu gminnego w nowych warunkach ustrojowych stanowiły: ustawa Krajowej Rady Narodowej z dnia 11 września 1944 r. o organizacji i zakresie działania rad narodowych, dekret PKWN z dnia 23 listopada 1944 r. o organizacji i zakresie działania samorządu terytorialnego i obwieszczenie Prezydenta KRN z dnia 14 stycznia 1946 r. W myśl wyżej wymienionych ustaw terenowymi organami przedstawicielskimi i organami władzy państwowej miały być gminne rady narodowe.
Do kompetencji rad należało: 1) planowanie działalności publicznej (głównie uchwalanie budżetu i planu świadczeń w naturze), 2) powoływanie i kontrola samorządowych organów wykonawczych, 3) ustalanie zawierania umów w sprawach pożyczek i zarządzanie majątkiem gminy, 4) uchwalanie regulaminu obrad rady i komisji. Rady narodowe wybierały ze swego grona prezydium (organ wykonawczo-zarządzający) złożony z przewodniczącego, zastępcy oraz trzech członków. Prezydium zwoływało posiedzenia rady przynajmniej raz w miesiącu, czuwało nad wykonaniem uchwał oraz posiadało inicjatywę uchwałodawczą.
Rady narodowe mogły powoływać komisje złożone z radnych i w razie potrze-by z osób spoza rady. Komisje miały spełniać funkcję organów pomocniczych, a do ich zadań należało kontrolowanie gospodarki i administracji terenowej. Do wykonania ściśle określonego celu (najczęściej, np. obchodów święta 1 maja, obrony pokoju, święta kobiet, oświaty itp.
Organem wykonawczym gminnej rady narodowej był zarząd gminy, składający się z wójta, podwójciego i trzech członków. Zarząd gminy miał działać we wszystkich sprawach, o których stanowiła rada, a w szczególności: przygotowywać projekty gminnych planów gospodarczych, budżetów gminnych, projektów opłat i danin, zarządzać przedsiębiorstwami gminnymi, zajmować się sprawami organizacyjnymi gminy (wydzierżawianiem nieruchomości, sprawami oświaty, kultury i sztuki, opieki społecznej, zdrowia i in.).
Uchwały Rady Państwa z dnia 20 marca 1950 roku o powołaniu jednolitej władzy państwowej wszystkich szczebli znosiły zarządy gminne (w tym stanowiska wójta i podwójciego), a ich dotychczasowy zakres działania przejmowały gminne rady narodowe i ich organy wykonawcze. Jako terenowe organy władzy państwowej, gminne rady narodowe miały: 1) kierować na swoim terenie życiem gospodarczym, społecznym i kulturalnym, 2) zapewniać ochronę porządku publicznego i czuwać nad przestrzeganiem prawa, 3) wybierać i odwoływać prezydium rady narodowej oraz komisje, 4) kierować działalnością swoich organów i rozpatrywać ich sprawozdania, 5) uchwalać terenowe plany gospodarcze i budżety oraz nadzorować ich wykonanie, 6) ustanawiać daniny, wysokości opłat i świadczeń gminnych, 7) kontrolować działalność przedsiębiorstw, zakładów i instytucji gminnych.
Rady narodowe działały na sesjach, które miały się odbywać co najmniej raz na miesiąc. Do poszczególnych dziedzin swojej działalności powoływały komisje stałe, których zadaniem było nadzorowanie działalności organów rady, przygotowywanie projektów ważniejszych uchwał rady oraz sprawowanie kontroli społecznej. Ponadto rady mogły powoływać do konkretnych zadań doraźne komisje czasowe.
Organem wykonawczym i zarządzającym rady było prezydium złożone z przewodniczącego, zastępców oraz sekretarza i członków. Posiedzenia prezydium miały odbywać się raz w tygodniu. Prezydium sprawowało na podległym sobie terenie gminy wszystkie funkcje wykonawcze władzy państwowej, tzn. 1) wykonywało uchwały rady oraz zarządzenia władz zwierzchnich, 2) kierowało działalnością gospodarczą, społeczną i kulturalną rady oraz działalnością przedsiębiorstw, zakładów i instytucji podległych radzie narodowej, 3) zwoływało i przygotowywało sesje rady oraz współdziałało z jej komisjami, 4) opracowywało projekty budżetu i planu gospodarczego, 5) składało ze swej działalności sprawozdania prezydium rady wyższego stopnia.
Gminne rady narodowe funkcjonowały do 1954 r., kiedy to ukazała się ustawa o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych.
Dzieje i działalność samorządu gminnego do momentu odzyskania przez Polskę niepodległości nie znajdują odbicia w aktach gminy Bolimów. Z okresu sprzed 1918 r. zachowała się tylko pisana w języku rosyjskim i uzupełniana po 1915 r, w języku polskim. Księga stałej ludności wsi Sokołów. Wprawdzie w zespole figurują jeszcze sporządzano w języku rosyjskim tabele likwidacyjne wsi Kurabka, ale są to odpisy i kopie pochodzące z 1922 i 1933 roku, kiedy wieś owa weszła w skład gminy Bolimów po oddzieleniu się od gminy Kompina.
Większość akt okresu międzywojennego lat 1918-1939 stanowią w zespole materiały dotyczące finansowej działalności urzędu oraz spraw związanych z rolnictwem i egzekucją podatków. Stanowią je przede wszystkim budżety i sprawozdania finansowe, księgi biercze i regestry gospodarcze. Działalność Rady i Zarządu Gminy Bolimów najpełniej odzwierciedlają księgi uchwał i posiedzeń, ale dopiero od roku 1932 (sygn. 3-5). Z wcześniejszego okresu zachowała się jedynie korespondencja samorządu gminnego ze Starostwem i z Wydziałem Powiatowym w Łowiczu. Stosunkowo skromnie przedstawiają się też w aktach sprawy związane z kontrolą i ewidencją ruchu ludności oraz akta osobowe. Interesujący materiał o dziejach gminy znajdzie historyk w teczce o sygn. 23, w której mamy opis historyczny gminy Bolimów z 1938 roku. Osobną pozycją są też rejestry mieszkańców wsi, prowadzone od 1931 r. (sygn. 303-315).
Akta z okresu okupacji hitlerowskiej (11 % całego zespołu) reprezentują, podobnie jak materiał z czasów międzywojnia, głównie stronę gospodarczo – finansową działalności urzędu gminnego. Obok budżetów i sprawozdań finansowych są tu przede wszystkim listy podatkowe, księgi biercze daniny i wymiary kontyngentów. W referacie dotyczącym opieki społecznej znajdziemy m.in. ciekawe dane o działalności gminnej Delegatury Rady Głównej Opiekuńczej w Bolimowie (sygn. 104-109), a w dziale administracyjnym: wykazy zatrudnionych przy budowie fortyfikacji i umocnień wojskowych oraz informacje o sytuacji ludności żydowskiej w gminie (sygn. 118-120). Całość akt z tego okresu daje stosunkowo dobry obraz polityki okupanta hitlerowskiego wobec ludności wiejskiej w gminie Bolimów.
Akta gminy Bolimów z okresu powojennego lat 1945-1954 łącznie z teczkami personalnymi i listami płac pracowników urzędu gminy stanowią ponad 60 % całego zespołu. Akta z lat 1945-1947 obrazują początki kształtowania się nowej władzy w gminie. Szczególnie cenne wydają się tu materiały dotyczące strat i zniszczeń wojennych oraz protokoły z posiedzeń Rady, Zarządu i Komisji Kontroli Społecznej. Wskazują one na niełatwy proces dokonujących się zmian społeczno – gospodarczych na terenie gminy i wielorakość problemów, z którymi borykała się tzw. władza ludowa w pierwszych miesiącach po wojnie. Blisko jedna czwarta materiału aktowego z lat 1945-1954 dotyczy rolnictwa i spraw podatkowych. Są tu: budżety, statuty podatkowe, akta związane z obsługą rolnictwa i realizacją reformy rolnej. W dziale administracyjnym liczną grupę reprezentują spisy mieszkańców z poszczególnych wsi (sygn. 194-210) i rejestry nieruchomości (sygn. 188-189). W aktach po 1950 roku sporo miejsca zajmują protokoły z posiedzeń komisji radzieckich (sygn. 249-258) i Prezydium Gminnej Rady Narodowej pozwalające na dość dobre przyjrzenie się funkcjom samorządu terytorialnego, jego sukcesom i niedociągnięciom,
Osobną grupę akt, zamykającą inwentarz zespołu, są teczki osobowe i listy płac (27 j.a.) z lat 1934-1951, głównie pracowników urzędu oraz szkół i ośrodka zdrowia (sygn. 276-302).
IZA - inwentarz skarbowy
No. Name Units Dates Number of scans
Units without series 40 0
1 Akta z okresu Zaboru Rosyjskiego 1 1889-1889 0
2 Akta z okresu Międzywojennego 0 0
2.1 Dział Ogólno - Organizacyjny 12 1921-1939 0
Dział Finansowo - Budżetowy 20 1918-1940 0
2.3 Dział Gospodarki Gminnej 20 1919-1938 0
2.4 Dział Administracyjny 11 1920-1938 0
3 Akta z okresu Okupacji Hitlerowskiej 0 0
3.1 Dział Ogólno - Organizacyjny 3 1943-1944 0
3.2 Dział Finansowo - Budżetowy 33 1939-1946 0
3.3 Dział Gospodarki Gminnej 15 1940-1945 0
3.4 Dział Administracyjny 5 1940-1945 0
4 Akta z okresu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 0 0
4.1 Sekretariat 8 1940-1952 0
4.2 Dział I Organizacyjny - Referat Organizacyjny 25 1923-1951 0
4.3 Dział I Organizacyjny - Referat osobowy 5 1945-1950 0
4.4 Dział I Organizacyjny - Referat Budżetowy 15 1945-1951 0
4.5 Dział I Organizacyjny - Referat Techniczno - Budowlany i Drogowy 4 1945-1951 0
4.6 Dział II Administracyjny - Referat Zdrowia i Opieki Społecznej 5 1943-1951 0
4.7 Dział II Administracyjny - Referat Oświaty , Kultury i Sztuki 3 1946-1949 0
4.8 Dział II Administracyjny - Referat Karno - Administracyjny 2 1945-1947 0
4.9 Dział II Administracyjny - Referat Ewidencji i Ruchu Ludności 23 1945-1950 0
4.10 Dział II Administracyjny - Kancelaria 2 1947-1951 0
4.11 Dział III Podatkowy 24 1945-1952 0
4.12 Dział IV Aprowizacji i Rolnictwa - Referat Ogólno - Administracyjny 26 1945-1954 0
4.13 Dział IV Aprowizacji i Rolnictwa - Referat Finansowy 1 1950-1952 0
4.14 Dział IV Aprowizacji i Rolnictwa - Referat Rolny 12 1950-1953 0
5 Akta personalne i listy płac 0 0
6 Rejestry mieszkańców gminy 1 1939-1947 0
Show all units in the collection:
Units in series:: 2.2 Dział Finansowo - Budżetowy
Number of units per page
Reference code Title Dates Number of scans
75/14/0/2.2/14 Dowody przychodu Bolimowskiej Kasy Gminnej [wykaz zapomogi rządowej do poborów nauczycielskich w gm. Bolimów, składki przeciwko zarazie bydła] 1918 0
75/14/0/2.2/15 Plan gospodarczy gminy Bolimów na 1919 r. [preliminarz finansowy gminy] 1919 0
75/14/0/2.2/16 Budżet na rok 1934/35 1934-1935 0
75/14/0/2.2/17 Budżet na rok 1936/37 1936-1937 0
75/14/0/2.2/18 Budżet na rok 1937/38 1936-1938 0
75/14/0/2.2/19 Budżet na rok 1938/39 1938-1939 0
75/14/0/2.2/20 Roczne sprawozdanie rachunkowe za rok 1937/38 1937-1938 0
75/14/0/2.2/21 Roczne sprawozdanie rachunkowe 1938-1939 0
75/14/0/2.2/22 Roczne sprawozdanie rachunkowe 1939-1940 0
75/14/0/2.2/23 Budżet administracyjny zakładów i przedsiębiorstw 1938 0
75/14/0/2.2/24 Budżet administracyjny zakładów i przedsiębirstw [preliminarze budżetowe robót drogowych, kosztorysy, plany świadczeń w naturze, wykaz kontroli szarwarkowych] 1939 0
75/14/0/2.2/25 Dochody gminy [preliminarz budżetowy gromady osady Bolimów, protokół lustracji gospodarki osady Bolimów i licytacji drzewa] 1938 0
75/14/0/2.2/26 Księga biercza B podatku gruntowego na okresy budżetowe 1937/38, 1938/39 gminy Bolimów 1937-1939 0
75/14/0/2.2/27 Lista rozkładu państwowego podatku gruntowego 1938-1939 0
75/14/0/2.2/28 Lista rozkładu państwowego podatku gruntowego wymierzonego na 1939 rok 1939 0
1 2

Amount of archival material

316

316

0

3.36

3.36

0.00

Amount of non-archival material

0

0.00

- brak danych -

X

Drodzy użytkownicy,

W dniu 31 maja 2021 roku wyłączony zostanie nieaktualizowany od początku 2019 roku serwis www.szukajwarchiwach.pl.

Wobec tego zachęcamy do korzystania z nowej odsłony serwisu dostępnej pod adresem www.szukajwarchiwach.gov.pl.